UGLEDNI SRPSKI PRIVREDNIK I POLITIČAR U HRVATSKOJ- STEVAN KALEMBER

Filed under: afirmator,broj 03 - jun 2012,istorija |

 

 

Stevan S. Kalember za vreme suđenja u Zagrebu tokom tzv. "Veleizdajničkog procesa"

Stevan Kalember bio je jedan od vodećih srpskih privrednika i političara u Hrvatskoj krajem devetnaestog i početkom dvadesetog veka.
Stevan Kalember je rođen u Bjelopolju kod Korenice u Lici na području Vojne Krajine 10. novembra 1864. godine u imućnoj srpskoj porodici. Osnovnu školu je završio u rodnom mestu. Trgovinu je izučio u Vrhovinama u Lici. Po završetku školovanja je radio, kao trgovački pomoćnik, u Gospiću i Zagrebu. Samostalnu trgovačku radnju je otvorio 1887. godine u Korenici. Vremenom je postao veoma ugledan i bogat trgovac.
OSNIVANjE SRPSKE BANKE U ZAGREBU
Bio je jedan od članova upravnog odbora Srpske banke u Zagrebu, od marta 1895. do 1941. godine. Ugledni srpski privrednici sa prostora Vojne Krajine i Vojvodine osnivaju Srpsku banku d. d. u Zagrebu 1890. godine, kao deoničarsko društvo na pedeset godina, pod imenom Centralni kreditni zavod. Cilj ovog deoničarskog društva je bio: “… da u predjelima dolnje Ugarske potpomaže svakolike obrtničke, trgovačke, zanatlijske i ekonomske interese brzim pružanjem jeftinih kredita.” Srpska banka u Zagrebu je osnovala Savez zemljoradničkih zadruga 1898. godine, u koju su ušle sve zemljoradničke zadruge sa prostora Ugarskog dela Austro-Ugarske. Savez zemljoradničkih zadruga postojao je do 1941. godine. Međutim zadruge koje su ostale van zemlje posle osnivanja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca postepeno su napuštale Savez. Srpska banka u Zagrebu pomagala je svaku kulturnu i prosvetnu delatnost Srba, naročito u Hrvatskoj i Vojvodini. Banka je bila jedan od finansijera Srpske narodne samostalne stranke, a kasnije i Srpsko-Hrvatske koalicije. Banka je poslovala do 1950. godine, s tim što je za vreme Drugog svetskog rata poslovala pod imenom Trgovinskoindustrijska banka D. D. Zagreb. Imala je svoje filijale u Novom Sadu, Subotici, Somboru i drugim gradovima. Stevan Kalember je bio jedan od osnivača i članova izvršnog odbora društva „Privrednik“, koje je osnovano 23. septembra 1897. godine u Zagrebu na predlog uglednog industrijalca iz Hrvatske Vladimira Matijevića, koji je kasnije postao i njegov predsednik.
POLITIČKI RAD
Stevan Kalember je važio za veoma uglednog čoveka u svom kraju i kao takav se uključio u politički život Srba u Hrvatskoj. Bio je jedan od uglednih članova Srpske narodne samostalne stranke i jedan od njenih finansijera. U periodu od 1897. godine do Prvog svetskog rata više puta je biran, na njenoj listi, za poslanika u Srpski narodni crkveni sabor. Prihvatio je politiku tzv. „novog kursa“ i postao jedan od poslanika Srpsko-Hrvatske koalicije, što je ostao do Prvog svetskog rata. Osuđen je na šest godina na tzv. „Veleizdajničkom procesu“ 1908/1909. godine. U zatvoru je proveo samo šest meseci, posle čega je aboliran i pušten iz zatvora. Po izbijanju Prvog svetskog rata, polovinom 1914. godine, Kalember je ponovo uhapšen. U zatvoru je proveo tri meseca, a zatim godinu i po dana u internaciji. Potom je uspeo da izbegne u Beograd, gde je proveo gotovo ceo rat.
Po osnivanju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca Stevan Kalember je odobrio politiku Svetozara Pribićevića i postao jedan od uglednih članova Demokratske stranke a 1923. izabran je za poslanika u Narodnoj Skupštini Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Posle rascepa u Demokratskoj stranci ostao je uz Pribićevića i postao jedan od uglednih članova Samostalne demokratske stranke. Biran je za narodnog poslanika u Narodnoj Skupštini 1925. godine. Ostao je uz Samostalnu demokratsku stranku i po uvođenju Šestojanuarske diktature 1929. godine.
Po izbijanju Drugog svetskog rata Stevan Kalember je, već 1941. godine, odmah po formiranju Nezavisne države Hrvatske, pobegao u Srbiju, u Beograd. U Beogradu je ostao i po završetku Drugog svetskog rata. Umro je u Beogradu 10. aprila 1946. godine.
Stevan Kalember možda nije imao naročito zapaženu ulogu u političkom životu Srba u Hrvatskoj, ali je svakako bio jedan od vodećih privrednika među Srbima u Hrvatskoj, krajem 19. i u prvoj polovini 20. veka, o kome se do sada veoma malo znalo i pisalo.

SNEŽANA ILIĆ

1 Stanoje Stanojević, Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka, II, Beograd – Novi Sad, 2000, 430
2 Isto, 430

3 Fond Srpske banke D. D. Zagreb, Fond br. 134, Arhiv Vojvodine
4 Fond Saveza zemljoradničkih zadruga Novi Sad, Fond br. 124, AV
5 Fond Srpske banke D. D. Zagreb, Fond br. 134, A
5 Proglas Samostalnih Demokrata Demokratima Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, u: Reč br. 11, 15. april 1924, Beograd, 1
Literatura: Štampa: „Demokratija“, Beograd, „Reč“, Beograd, „Vidovdan“, Novi Sad, Memoari i dnevnici: D r a g o s a v a c, Kosta (1911), Uspomene na „veleizdajnički“ proces, Novi Sad, Knjige: K r e s t i ć, Vasilije (1991) Istorija Srba u Hrvatskoj i Slavoniji 1848 – 1914, Beograd, 1991. godina, S t a n o j e v i ć, Stanoje (2000), Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka, II, Beograd – Novi Sad, V i š nj i ć Čedomir (2000), Srbi u Hrvatskoj 1918 – 1941, Zagreb.

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *

Dokaži da nisi mašina: * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.